Cytologia – co warto wiedzieć?

Cytologia – co warto wiedzieć?

Witam!

Badanie cytologiczne (tzw. rozmaz szyjkowy, popularnie zwany cytologią) to skuteczne, bezbolesne i bezpieczne badanie komórek pobranych z szyjki macicy. Pierwszy raz wykonano go w 1942 roku. Pozwala ono wykryć stan przednowotworowy prowadzący do rozwoju raka szyjki macicy. Nowotwór ten nie ma podłoża genetycznego. Jest uzależniony między innymi od zakażenia wirusem HPV, którego przenoszą mężczyźni. Najbardziej onkogennym szczepem jest typ 16 i 18. Cytologia wykrywa nie tylko zmiany na tle nowotworowym, ale także nadżerki i stany zapalne macicy i dróg rodnych.

Czynniki rozwoju raka szyjki macicy:

  • wczesne rozpoczęcie współżycia płciowego
  • przewlekłe zakażenie onkogennymi typami wirusa brodawczaka ludzkiego HPV
  • wieloletnie stosowanie leków antykoncepcyjnych
  • duża liczba partnerów seksualnych
  • duża liczba porodów
  • wieloletnie palenie papierosów
  • niski status socjo-ekonomiczny
  • otyłość
  • stany obniżonej odporności
  • dieta uboga w witaminy A i C, prowitaminy, karotenoidy
  • choroby zapalne narządów płciowych, inne przenoszone drogą płciową

Zalecenia do badania

Badanie cytologiczne powinno być rutynowo wykonywane u każdej kobiety po inicjacji seksualnej, początkowo raz do roku, a po okresie 4 lat powinno się go powtarzać co 3-4 lata. Wynika to z tego, iż choroba nowotworowa ma wieloletni rozwój. Wczesne wykrycie stanu przednowotworowego lub wczesnego nowotworu pozwala na pełne wyleczenie. Masowe badania przesiewowe dotyczą głównie kobiet w przedziale 25-65 rok życia. U kobiet o podniesionym ryzyku zachorowania (np. infekcja HIV, przeszczepy, dializy, immunospuresja, infekcje wirusowe HPV) powinno się je przeprowadzać częściej. W okresach pomiędzy cytologiami należy zwracać uwagę na wszystkie niepokojące objawy, np. nietypowe krwawienia, dolegliwości bólowe, upławy. W razie ich wystąpienia konieczna jest konsultacja z lekarzem i dalsza diagnostyka.

Redukcja zachorowania na raka szyjki macicy u kobiet w wieku 35-64 lata (program profilaktyki cytologicznej):

  • badanie co 10 lat – o 64,1%
  • badanie co 5 lat – o 83,6 %
  • badanie co 3 lata – o 90,8%
  • badanie co rok – o 93,5%

Przebieg badania

Badanie rozpoczyna się od wprowadzenia do pochwy specjalnego wziernika uwidoczniającego na nim szyjkę macicy (można na tym etapie ocenić jej stan kliniczny). Kolejnym krokiem jest  pobranie z powierzchni szyjki macicy za pomocą specjalnego narzędzia materiału komórkowego. Następnie nanosi się go na szkiełko podstawowe, utrwala, zabarwia (zanurzenie w alkoholu 96% lub spryskanie aerozolem typu cytofix) i poddanie ocenie mikroskopowej. W ten sposób można ocenić stan nabłonka wyściełającego szyjkę macicy i jej kanał, co daje podstawę do dalszej diagnostyki. Cytologia jest zatem badaniem diagnostycznym i przesiewowym. Mimo prostoty wykonania badania łatwo popełnić błąd zaburzający wynik. Prawidłowo pobrany materiał musi zawierać komórki nabłonka wielowarstwowego płaskiego z części pochwowej, walcowatego z kanału szyjki macicy i komórki metaplastyczne. Niekiedy brakuje jakiegoś rodzaju komórek (np. w okresie menopauzy, ciąży, po zabiegach) i obraz jest interpretowany nieprawidłowo, dlatego istotną rolę odgrywa wywiad z pacjentką. Za niezbędne dane uważa się wiek pacjentki, data ostatniej miesiączki, przyjmowane leki, zwłaszcza hormonalne, data ostatniego badania cytologicznego.

Elementem kontroli jakości pobranego materiału jest ocena mikroskopowa i stosowanie się do protokołu oceny Systemu TBS (zawiera on m.in. ocenę przydatności materiału komórkowego, określenie sposobu i narzędzi do pobrania wymazu – wziernik ginekologiczny i szczoteczka cytologiczna). Osobami odpowiednio przeszkolonymi do przeprowadzenia badania są pielęgniarki i położne. Zdarza się, że wykonuje go lekarz ginekolog.

Przygotowanie się do badania

Optymalnym czasem na przeprowadzenie badania jest okres pomiędzy 10 a 20 dniem cyklu, gdyż wówczas mamy największą czystość rozmazu. Najlepiej natrafić na czas co najmniej 2 dni od końca ostatniej miesiączki i nie później niż 2 dni przed rozpoczęciem kolejnej. Jeśli były stosowanie gałki dopochwowe należy odczekać co najmniej 4 dni, a minimum 1 dzień od badania ginekologicznego lub po USG dopochwowym. W dniu pobierania materiału nie powinno się wykonywać żadnych irygacji. Wyniki badań powinny zawierać opis materiału, wnioski i zalecenia zrozumiałe dla pacjentki. Nieprawidłowy wynik cytologiczny nie zawsze oznacza chorobę. Najczęściej świadczy on o stanie zapalnym lub o obecności drożdżaków.

Cytologia – co warto wiedzieć?

Wyniki badań cytologicznych

PRAWIDŁOWY WYNIK = brak śródnabłonkowej neoplazji oraz raka (NILM – No Intraepithelial Lesion or Malignancy)

WYNIKI NIEPRAWIDŁOWE

  • ASC – atypowe komórki nabłonka płaskiego o różnym stopniu nasilenia
  • zmian
  • ASC-US – atypowe komórki nabłonka płaskiego o nieokreślonym znaczeniu
  • ASC-H – atypowe komórki nabłonkowe, gdzie nie można wykluczyć
  • obecności zmian HSIL
  • LSIL – zmiany małego stopnia w komórkach nabłonka płaskiego
  • HSIL – zmiany dużego stopnia w komórkach nabłonka płaskiego
  • AGC – atypowe zmiany w komórkach gruczołowych
  • Komórki raka płaskonabłonkowego
  • Komórki raka gruczołowego

W wypadku wyników nieprawidłowych (1-8% całości) zaleca się powtórne badanie cytologiczne, test HPV (DNA HPV HR i mRNA HPV HR), kolposkopie z biopsją, diagnostyczno-terapeutyczne wycięcie zmiany na szyjce macicy z oceną histologiczną uzyskanego materiału.

Kolposkopia umożliwia pobranie wycinka celowanego z miejsca najbardziej podejrzanego, czyli o największym nasileniu zmiany wraz z fragmentem  podścieliska. Wskazaniem do kolposkopii jest nieprawidłowy wynik cytologiczny (kolejny) lub dodatni wynik HPV HR. Ujemny wynik kolposkopii u pacjentki HPV HR (+) jest wskazaniem do powtórnego testu HPV za rok lub powtórzenie cytologii dwukrotnie co 6 miesięcy.

W przypadku nieprawidłowego wyniku cytologii niedopuszczalne jest leczenie zmian na szyjce przy użyciu destrukcji tkankowej (krioterapia, koagulacja chemiczna, elektrokoagulacja, laserowa poryzacja), ponieważ brak materiału do oceny HP, co wszystkie ww metody dyskwalifikuje.

Profilaktyka

  • coroczne badanie cytologiczne
  • szczepienie przeciwko HPV
  • zdrowa dieta
  • stosowanie prezerwatywy zmniejsza ryzyko, ale nie zapewnia 100% ochrony
  • trwała obopólna monogamia (jeśli jeden z partnerów nie jest monogamiczny, ryzyko jest wspólne)
  • prawidłowa higiena osobista i oświata zdrowotna

Najskuteczniejszą metodą zapobiegania jest abstynencja seksualna, a obrzezani mężczyźni mają mniejsze ryzyko zakażenia.

Rak szyjki macicy to drugi najczęściej występujący nowotwór złośliwy u kobiet. Statystyki pokazują, że w Polsce każdego dnia 10 kobiet dowiaduje się o tej chorobie, niestety 5 z nich umiera. Każdego roku odnotowuje się 500 tys. nowych przypadków. Dlatego tak szalenie ważna jest profilaktyka. Od 60 lat nie ma lepszego testu diagnostycznego pomagającego we wczesnym wykrywaniu choroby. Od kilku lat coraz bardziej popularne staje się szczepienie przeciwko HPV. Szczepionka ta jednak nie wyeliminuje badania, lecz polepszy standard profilaktyki.

Pozdrawiam, Euceryna*

________________________

Artykuł powstał na potrzeby Biuletynu Informacyjnego Kierownika Apteki. Polecam jak zawsze 🙂

 

4 komentarz

  1. Iza napisał(a):

    Szczepionki na HPV są słabo przebadane i dają wiele powikłań , jest wiele dokumentów i reportaży świadczących o tym .

  2. Ewa napisał(a):

    Dzień dobry, a ja mam pytanie odnośnie żelu clindacne. Czy jego składniki przenikają do krwiobiegu? Chciałabym zacząć planować ciąże ale nie wiem kiedy powinnam go odstawić. Z góry dziękuję za pomoc

    • euceryna napisał(a):

      Witam, żel jest stosowany punktowo/powierzchniowo. Nie powinien przenikać w znaczącej ilości do krwiobiegu tak, aby zagrozić ciąży. Chyba, że smaruje Pani codziennie całą tubkę jednorazowo na miejsce wielkości placów. Doraźne punktowe stosowanie nie da takiego efektu. Myślę że jakiś większy okres karencji niż kilka dni nie jest wskazany.

Dodaj komentarz